Logo

De Dorpskerk

 De uit de 14e eeuw daterende kerk is een van de belangrijkste kerkgebouwen in Drenthe. Het is een kerk zonder toren, maar wel voorzien van een zeer aantrekkelijke dakruiter.

 

plattegrond200Het ontstaan van de kerk

Het is onbekend wanneer de kerk in Eelde is gebouwd. Uit een koopakte uit 1139 blijkt dat hij bestaat. Deze kerk is van tufsteen gebouwd en heeft een min of meer rechthoekig vorm en een ingebouwde toren. Bij een restauratie in 1973 is de gehele fundering in kaart gebracht en ingetekend in de plattegrond van de huidige kerk.

Het is mogelijk dat op de plaats van de eerste kerk een nog oudere houten kerk heeft gestaan, zoals in Norg en
Vries het geval is. Dit is tot nu toe niet vastgesteld.

dorpskerk200

Het is niet duidelijk of de tufstenen kerk door de toen veel voorkomende twisten of door brand is verwoest of dat
 deze te klein is geworden. Wel is duidelijk dat begin 14de eeuw een nieuwe op dezelfde plaats is gebouwd met een rechthoekig schip en een driezijdig koor. De hiervoor benodigde kloostermoppen zijn in een veldoven bij de kerk of in de directe omgeving gebakken. Een deel van de tufstenen van de oude kerk is opnieuw gebruikt. 

De huidige dorpskerk heeft geen toren, maar een dakruiter, die uit de 17de of 18de eeuw dateert. Op een
afbeelding uit 1545 heeft de kerk een heuse toren. Deze is mogelijk afgebrand of op andere wijze verdwenen. Op de dakruiter staat als windwijzer een weerhaan.

  

kansel met doopvont200De preekstoel

De zeskantige preekstoel uit 1621 en is de oudste in de provincie Drenthe. Het jaartal is te zien aan de onderzijde van het front en op de trap. Uit het 'kerckenboek' blijkt dat meester Lucas de preekstoel vervaardigde en daarvoor 63 gulden kreeg. De preekstoel is een goed voorbeeld van de renaissance stijl, zoals die na de invoering van de Reformatie werd toegepast. Het klankbord van de preekstoel is versierd met snijwerk. Op de vier hoeken staan halve maantjes op een houten blok.

 

 

 

De doopvontdoopvont200

De doopvont is in overleg met een aantal gemeenteleden in 1980 vervaardigd door de Amsterdamse kunstenaar Leo van den Bos. Het handvat van het deksel heeft de vorm van een duif, symbool van de Heilige Geest. In de doopschaal is de tekst van Psalm 36:10 te lezen. Aan de vier zijkanten van het bekken heeft Van den Bos reliëfs aangebracht die taferelen uitbeelden uit Johannes 9, het verhaal van de blindgeborene.

 

 

 

zilver200Het avondmaalzilver

In de 17e eeuw is avondmaalzilver aan de kerk geschonken, dat mogelijk ook in die eeuw is vervaardigd. In 1894 is dit zilver verkocht en komt na vele omzwervingen in het Rijksmuseum terecht. De kerkvoogden kopen een nieuw avondmaalstel, bestaande uit drie broodschotels, twee bekers en twee offerschalen. Dit zilveren stel is vervaardigd door de firma J.M. van Kempen. Onverlaten hebben begin 2011 dit kostbare religieuze erfgoed gestolen.

 

Koorplafondplafond200

Het stenen gewelf van het koor is in het begin van de 18e eeuw vervangen door een houten plafond. In 1715 is dit plafond beschilderd door vermoedelijk Hermannus Collenius (1650-1723). Het betreft een allegorische voorstelling van leven en dood, vreugde en rouw. Deze thema's staan in verband met de grafkelder die zich onder de koorvloer bevindt. Het koorplafond met de beschildering is in 2000 gerestaureerd.

 

orgel200Het orgel

Uit verschillende bronnen blijkt dat de kerk reeds vroeg in het bezit was van een orgel. Een eerste bericht dateert uit 1563, dus uit de rooms-katholieke tijd. Het is mogelijk dat omstreeks 1650 de kerk een nieuw orgel ten geschenke heeft gekregen. In 1713 is de kerk voorzien van een nieuw orgel, dat vermoedelijk gebouwd is door Rudolf Garrels en Jan Radeker. Dit instrument maakt in 1907 plaats voor het huidige orgel van Pieter van Dam en is betaald uit de opbrengst van het in 1894 verkochte avondmaalzilver.

 

 

 

Herenbankenherenbank oosterbroek200

In het koor bevindt zich de bank van de voormalige havezate Oosterbroek met de wapens van de families Van Welvelde en Burmania in één ovaal schild, omgeven door engelfiguurtjes onder een kroon. Als schildhouders fungeren twee leeuwen. Deze herenbank maakt deel uit van een hoge lambrisering en een rondlopende bank.

Aan de noordmuur tegenover de preekstoel bevindt zich een bank uit de 17e eeuw. Het snijwerk is vermoedelijk afkomstig uit de werkplaats van Jan de Rijk. Boven de bank is een wapenschild (zonder wapen) waarop later een achtpuntige ster is aangebracht.

Meer westelijk zijn bij de restauratie van 1973 twee banken uit de 18e eeuw met fraai uitgesneden luifel geplaatst, die vóór dat jaar aan weerszijden van de ingang onder het orgel hebben gestaan. Deze banken zijn oorspronkelijk een bezit van de bewoners van Lemferdinge.

 

wijdingskruis200Het wijdingskruis

Bij de restauratie van de kerk in 2000, waarbij het pleisterwerk geheel is vernieuwd, is op de noordelijke muur een wijdingskruis aangetroffen. Dit kruis dateert uit de tijd vóór de Reformatie. Het is een rood kruis met iets verbrede uiteinden, dat door een eveneens rode cirkel met brede rand is omgeven. Vaak werden in die tijd 12 kruisen aangebracht, die herinneren aan 'het fundament van de apostelen'. In de dorpskerk zien we slechts één kruis. Mogelijk dat de andere kruisen na de reformatie verwijderd zijn of zich nog achter de banken in het koor bevinden.

© Ol Eel | Alle rechten voorbehouden